Ervaringsdeskundigen
Meerjarenplan brengt Bibliotheek en meerdere gemeenten aan één tafel
De Bibliotheek Theek 5 werkt met zes Midden- en West-Brabantse gemeenten aan het meerjarenplan dat de vernieuwde bibliotheekwet Wsob voorschrijft. Drie rechtstreeks betrokkenen vertellen over wat werkt en waar het schuurt.
De verplichting van het Rijk om zo’n meerjarenplan voor de bibliotheek te schrijven, betekent volgens beleidsadviseur Ruud Taks van de gemeente Oosterhout geen extra werk: “Er wordt altijd wat verwacht van een gemeente als het gaat over de kaders waarbinnen een bibliotheek kan werken.” Spannender zijn volgens hem de normen en streefwaarden voor een volwaardige, toekomstbestendige bibliotheekvoorziening, die later nog volgen. “Ook daarover gaan we met elkaar in gesprek.”
Collega’s met verstand van zaken
Inmiddels zijn de gemeenten een jaar met elkaar in overleg. Dat is minder vanzelfsprekend dan het klinkt. In het werkgebied van Theek 5 zitten gemeenten uit twee bestuurlijk regio’s, vertelt directeur-bestuurder Heidi Buijtels. “Met als gevolg dat beleidsmedewerkers van de verschillende gemeenten, maar ook de wethouders elkaar niet van nature tegenkomen.” Zo was er rondom de Bibliotheek eerder geen gezamenlijk overleg. Theek 5 speelde er een actieve rol in dat dit er alsnog kwam. Vorig jaar vormde de vernieuwing van de Wsob mede een goede aanleiding daarvoor. De gemeenten spraken elkaar toen ook ambtelijk. Marjolijn van Oosterhout, beleidsadviseur van de gemeente Geertruidenberg: “De collega’s in mijn gemeentehuis zitten inhoudelijk niet in het bibliotheekwerk. Nu zat ik opeens aan tafel met collega’s die er veel van weten.”

Beleidsadviseur Ruud Taks van de gemeente Oosterhout

Directeur-bestuurder Heidi Buijtels van Theek 5
Basis en lokale kleur
Het streven is volgens Marjolijn om met de zes gemeenten gezamenlijk één meerjarenplan te maken. Ruud vult aan: “Het is niet zo dat er zes dikke boekwerken komen en alles tot op de komma van elkaar verschilt. Waar we steeds op sturen, is dat we een flinke gemeenschappelijke basis met een rode draad krijgen. Tegelijk moeten de schrijvers de ‘lokale kleur’ bewaken; of die in het plan zelf landt of in een bijlage ervan, is een kwestie van uitwerking.” Juist daar zit volgens Marjolijn de grootste zoektocht: “Wat noemen we basis en wat noemen we maatwerk, en hoe ver willen en kunnen we daarin gaan?” Bij het ‘afpellen’ van bibliotheektaken en -activiteiten lagen de deelnemende gemeenten dichter bij elkaar dan gedacht. “Dan blijkt eigenlijk dat we allemaal best wel een beetje hetzelfde doen.” Een paar projecten zijn echt lokale invulling en die kunnen prima hun eigen plek krijgen. Het schrijfwerk ligt bij Cubiss, de Provinciale Ondersteuningsinstelling die deze begeleiding als maatwerktraject op offertebasis aanbiedt. Cubiss haalt bij alle gemeenten beleids- en financiële stukken op, analyseert verschillen en overeenkomsten en presenteert deze tijdens bijeenkomsten. “We worden redelijk ontzorgd”, zegt Ruud. “Dat scheelt mij heel erg veel tijd en geeft me ook ruimte om juist wat meer na te denken en mezelf te kunnen inlezen.”
Waar het kan schuren
Niet alles gaat vanzelf. Als het om de financiële verhoudingen gaat, kan dat spanning opleveren. “Er zit verschil in wat gemeenten per inwoner aan de Bibliotheek besteden”, weet Ruud, “en er zijn kengetallen die laten zien waar een gemeente staat ten opzichte van een andere. Zodra het om cijfers gaat, zijn er interpretaties en discussie.”
Aan de afloop twijfelt hij echter niet: “Ik weet wel dat we uiteindelijk met allen overeenstemming zullen bereiken.” Wat helpt, is dat het traject bij de inhoud begon en daar ook eindigt. De verschillen ten spijt werken alle gemeenten naar hetzelfde doel toe.
Voor bibliotheekdirecteur Heidi zit de winst ook in helderheid. In gemeenten die samen afspreken welke prestatie-indicatoren ze hanteren. “Welke dat worden, moeten de partijen nog uitwerken. Wel is één ding al afgesproken: niet te veel. Dan weet ik gewoon: dit zijn de kaders, dit moet ik doen. En niet van: die gemeente wilde nog dit lijstje en die gemeente dat.”

Marjolijn van Oosterhout, beleidsadviseur van de gemeente Geertruidenberg
‘Een bibliotheek waarvan je op aan kunt’
Wat levert het op? Efficiëntie, zegt Marjolijn. Beter samenwerken en uniformer uitvragen scheelt werk, bij de gemeenten én bij Theek 5. “Ik denk dat dat voor alle partijen winst kan hebben.”
Heidi ziet daarnaast een duidelijker partnerschap ontstaan. De Bibliotheek heeft vijf wettelijke taken die de gemeente moet faciliteren en daar begint het gesprek. “Vanuit dit vertrekpunt kijken we samen met de gemeente hoe de Bibliotheek kan bijdragen aan maatschappelijke opgaven als geletterdheid, digitale inclusie, kansengelijkheid en participatie.”
Ruud draait de volgorde om: efficiëntie en administratie zijn niet het doel, maar het gevolg. “Wat je echt wilt, is een bibliotheek waarvan je op aan kunt dat dingen die je vraagt, of die zij signaleren, goed worden opgepakt. Dan sta je als gemeente sterker en uiteindelijk als bibliotheek ook.” Dat je daarmee ook leert van collega’s uit andere gemeenten noemt hij een ‘nuttige bijvangst’.
“Als het om de financiële verhoudingen gaat, kan dat spanning opleveren. “Er zit verschil in wat gemeenten per inwoner aan de Bibliotheek besteden.”
Zoek de rode draad
Voor Heidi is dit dan ook een waardevolle tip: “Gesprekken met individuele gemeenten blijven nodig en er zullen altijd lokale kwesties blijven, maar breng je gemeenten bij elkaar. Ga gezamenlijk het gesprek aan over bibliotheekwerk.” Marjolijns tip aan gemeenten is kort en bondig: “Stap in die samenwerking.” En die van Ruud: “Ga samen heel snel op zoek naar de rode draad en je gedeelde ambities. Dan zul je ontdekken dat dat allemaal niet heel erg van elkaar verschilt.”
Het meerjarenplan voor Theek 5 is volgend jaar zomer klaar.