Opinie

In Nieuwegein loopt alles door elkaar en dat is de toekomst

Foto: directeur-bestuurder Roel Zuidhof van Bibliotheek Nieuwegein

Zeven partners, waaronder de Bibliotheek, onder één dak en bewust door elkaar heen gehuisvest. Sinds de verbouwing van Stadshuis Nieuwegein groeide het aantal bezoekers van 200.000 naar ruim een half miljoen. Directeur-bestuurder Roel Zuidhof van Bibliotheek Nieuwegein over hoe dat komt en wat dat van je organisatie vraagt.

Twaalf jaar geleden verrees in de ‘new town’ (groeikern) Nieuwegein een fors ‘Stadshuis’, waar op de begane grond winkels zouden komen. Maar die kwamen er niet. “De begane grond was woest en ledig, zeg ik altijd. Op de tweede verdieping, daar begon het pas”, schetst Zuidhof. Daar zat de Bibliotheek, die toen nog De tweede verdieping heette. In 2015 riep de vakjury haar uit tot beste bibliotheek van Nederland.

Toch moest het anders. Een bruisende tweede etage boven een lege begane grond deed geen recht aan wat de Bibliotheek wilde zijn: een huiskamer van de stad. Het hele gebouw moest in gebruik, met alle organisaties die er huizen door elkaar heen. Er kwamen workshops, inwonersgesprekken en schetsen van vooraanstaand architect Aat Vos.

Beheersen versus openheid

Alle goede bedoelingen ten spijt, liep dit proces vast. Zuidhof trof bij zijn aantreden, bijna vijf jaar geleden, een hoop ‘gedoe’ aan. “De verschillende partijen waren vooral gericht op het beheersen. Zo van: wat komt er allemaal binnen? Veiligheid. Terwijl wij veel meer zijn van openheid.” Uiteindelijk kwamen de partijen eruit door water bij de wijn te doen. “Die trein moest weer gaan rijden.”

In juli 2023 ging de verbouwing van start; op 6 januari 2025 opende het vernieuwde Stadshuis. Wie nu binnenkomt, ziet als eerste de Bibliotheek. Naast haar huizen er de gemeente, Werk en Inkomen Lekstroom, welzijnsorganisatie Movactor, KunstGein, het VrijwilligersHuis en het consultatiebureau van de GGD.

Ga maar zwerven, ontdekken

En door elkaar heen, dus. Op de eerste zit nu Burgerzaken waar bijvoorbeeld rijbewijzen worden uitgegeven, ‘ingebouwd in een boekenkast’ met een leestafel ernaast. Zuidhof spreekt zelf liever niet van een multifunctionele accommodatie. “Misschien is het een soort coöperatie, maar dan zonder formele afspraak.” De gemeente is eigenaar, de Bibliotheek huurder én programmapartner.

Dat mensen er soms de weg kwijtraken, neemt de directeur op de koop toe. “Mensen zeggen: het is onduidelijk waar wat is. Nou, dat is misschien wel een beetje zo. Maar wij zeggen ook: dat is juist goed, ga maar een beetje zwerven. Dan ontdek je weer nieuwe dingen.”

Niemand ziet waarvoor je komt

Waar 'De tweede verdieping' zo'n 200.000 bezoekers per jaar trok, registreren de twee ingangen van het Stadshuis nu ruim een half miljoen mensen. Wie waarvoor komt, valt niet meer uit te splitsen. “Maar ga er maar van uit dat je een verdubbeling hebt van je bibliotheekbezoek.”

Belangrijker nog dan het aantal is de anonimiteit. Niemand ziet of iemand naar boven loopt voor ondertrouw, een geboorteaangifte, een boek of een uitkering. “Je wilt niet een stigma hebben.” De meeste spreekkamers hebben bewust geen folie voor de ramen. Open dus, maar niet doorzichtig: wie er zit is zichtbaar, waarover het gaat niet.

Uit die vermenging ontstaat programmering die er anders niet was geweest. Zo zitten op het geldplein alle partners die met geld en schulden te maken hebben tegelijk klaar. Zuidhof: “Daar zit gewoon een mens, in levenden lijve; kun je direct naartoe.” Een warme overdracht, geen briefje met een telefoonnummer van een hulpinstantie.

Reprehenderit anim labore esse

Magna veniam ullamco commodo ex commodo. Ea duis Lorem cupidatat fugiat voluptate enim elit. Aliqua sunt nisi occaecat deserunt voluptate. Eu Lorem culpa.

Click here

Quis in et nostrud

Lorem ea esse qui non laborum. Sit incididunt eu exercitation consectetur occaecat sint. Ex Lorem deserunt est quis adipisicing. Aliquip irure cillum anim.

Click here

Dolore aliquip ex laboris

Veniam labore cupidatat enim. Amet tempor proident id nulla irure incididunt laboris. Aute culpa exercitation excepteur minim id reprehenderit. Est nisi ut elit Lorem proident velit. Consequat mollit do et pariatur sunt dolor. Laboris ipsum elit qui consequat quis laborum.

Click here

Foto's: impressie Bibliotheek Nieuwegein in het Stadshuis

Te dominant, en dan?

Van de dertig activiteiten per week in het Stadshuis komen er vijfentwintig van de Bibliotheek. “De gemeente zegt nu: we hadden de rol van de gemeente meer naar voren moeten laten brengen. Zij merkt dat mensen zeggen: ik ga naar de bieb en haal tegelijk mijn paspoort op.” Zuidhof windt er geen doekjes om: “Is dat erg? Voor een bibliotheek is dat natuurlijk fantastisch.”

Toch is de winst niet compleet. Een deel van de inwoners uit Nieuwegeinse wijken waar de laaggeletterdheid richting twintig procent loopt, mijdt het Stadshuis. “Zij vinden het te groots, te dicht bij de gemeente.” Daarom zijn er ook vijf buurtpleinen waarop de bibliotheek ook met een kleine collectie (onbemand) aanwezig is. Maar de bibliotheek wil volgens haar meerjarenbeleidsplan nadrukkelijk verder de wijk in, om zichtbaarder te worden.

Ga verder dan het delen van één adres

Zuidhofs belangrijkste les gaat niet over stenen. De Bibliotheek nam haar medewerkers en 250 vrijwilligers mee naar de LocHal in Tilburg en Forum in Groningen, waar bibliotheken ook met partners onder één dak zitten. In Nieuwegein deden de andere partners in het Stadshuis dat soort excursies nauwelijks. “Toen het hier openging, zeiden ze: ‘Oh, werkt het zo. Als we dat hadden geweten…’” Achteraf had hij die werkbezoeken samen willen doen.

Ook belangrijk: “Governance – hoe bepaal je wie nu over wat gaat? Daar kun je niet vroeg genoeg mee beginnen. Zorg voor korte lijntjes, bijvoorbeeld met de gemeentesecretaris die bij dit project een cruciale rol speelde: “Zullen we even koffie gaan drinken? Want anders rijden we elkaar in de wielen.”

Zijn advies is onomwonden. Zit je als bibliotheek solitair, vraag je dan af of dat nog de goede opzet is: welke partners zou je in huis kunnen halen, of bij wie zou je kunnen aanschuiven? En ga verder dan alleen het delen van één adres: “Er zijn bibliotheken die in een gemeentehuis zitten, waar je rechts naar de gemeente gaat en links naar de bibliotheek. Dat is al mooi. Maar het kan dus nóg een niveautje hoger.”

Is het Stadshuis in Nieuwegein dan de robuuste bibliotheek van de toekomst? Veelzeggend is dat de Bibliotheek ook vijf buurtpleinen opende. “De combinatie is in dit geval meer dan toekomstbestendig”, verwacht Zuidhof.

Roel Zuidhof start per 1 maart 2027 als directeur-bestuurder bij FlevoMeer Bibliotheek