Gluren bij de buren

De Nederlandse bieb bekeken door Belgische ogen

Sven Raeymaekers werkte enkele jaren in de Vlaamse bibliotheeksector, in Oostende. Sinds april is de Belg directeur-bestuurder van de Bibliotheek De Lage Beemden. Wat valt de nieuwkomer op aan de Nederlandse bibliotheek en hoe toekomstbestendig is die eigenlijk?

Het eerste wat Raeymaekers opviel toen hij in Boekel, Gemert-Bakel en Laarbeek begon, was de positie van de bibliotheek ten opzichte van deze gemeenten. In Vlaanderen is de bibliotheek doorgaans gewoon een gemeentelijke dienst. In Nederland zijn alleen Den Haag en Maastricht nog integraal onderdeel van de gemeente; alle andere bibliotheken moeten telkens opnieuw afspraken maken, geld vragen en hun werking bevestigd zien.

Verantwoording afleggen

“Een derde van je uren gaat naar uitleggen wat je aan het doen bent”, zegt hij, ‘bij wijze van spreken’. Terwijl Raeymaekers in zijn organisatie juist veel gedrevenheid en bevlogenheid ziet. “Maar de mensen worden bijna tegengehouden in hun werk door de verantwoording die ze moeten afleggen.”

In Vlaanderen is dat anders. Daar had hij tweewekelijks overleg met zijn wethouder en was het financiële gesprek nauwelijks een onderwerp, tenzij grote besparingsrondes de hele gemeente raakten. Meer zekerheid dus, en met een veel kortere lijn naar de politiek.

Sven Raeymaekers, directeur-bestuurder van de Bibliotheek De Lage Beemden

Vrijheid om te ondernemen

Tegenover die Nederlandse verantwoordingsdruk staat iets wat hij hier juist bewondert: ondernemerschap. “Je hebt de vrijheid om projecten aan te gaan en zelf afspraken te maken met partners of andere instellingen.” Vlaanderen kent ook BoekStart en de Bibliotheek op school, maar met een Taalhuis optrekken of samen met de hele gemeente aan leesbevordering werken, daar staat een Nederlandse bibliotheek veel vrijer in. “Als ze iets willen, mogen ze het gewoon gaan doen; mits er geld is of geld voor te vinden is.”

Dat verschil zit ook in de mensen. In België worden medewerkers soms door de gemeente bij de bibliotheek geplaatst, zonder dat ze daar zelf voor kozen. In Nederland heeft iedereen die keuze uitdrukkelijk zelf gemaakt. “De motivatie zit in deze mensen. Dat is mooi om te zien.”

“Je maakt altijd onderdeel uit van een ‘huiskamer’. Toch is de Bibliotheek de naam die mensen kennen.”

Sterk merk, onbekende belofte

Hoe toekomstbestendig is de Nederlandse bibliotheek? Wat Raeymaekers opvalt, is de kracht van het merk. Er is landelijk echt iets neergezet dat werkt. De zes vestigingen van de Bibliotheek De Lage Beemden delen allemaal een multifunctionele accommodatie met partners. “Je maakt altijd onderdeel uit van een ‘huiskamer’. Toch is de Bibliotheek de naam die mensen kennen.”

Minder toekomstbestendig vindt hij dat de Bibliotheek voor het grote publiek nog altijd vooral voor boeken is. Vele jaren nadat de sector over ‘de derde plek’ – na huis en werk – begon te praten, ligt er volgens hem nog een enorme weg om te tonen dat de bibliotheek meer is: een plek om te zijn, met Taalhuizen, met het IDO, als portaal naar de gemeente. “Wij willen het zijn, het is bij ons al een soort vanzelfsprekendheid. Maar weet ons publiek dat ook?” Ook in kleine kernen wil hij zulke plekken, zodat kinderen niet op de fiets naar de ‘grote vestiging’ hoeven.

Hulp van Cubiss-Bisc en het netwerk

Wat Cubiss-Bisc daarbij kan betekenen? Als nieuwe directeur van over de grens wil Raeymaekers vooral het speelveld leren kennen: hoe werkt het spel met de Nederlandse gemeenten en politiek, wie zijn je logische partners en stakeholders? Daar helpt Cubiss-Bisc bij en hun netwerk is groot.

Ook ziet hij kansen want provinciale ondersteuningsinstellingen, waaronder Cubiss-Bisc, hebben elk hun eigen kwaliteiten. “Ik merk dat ze nog meer gebruik kunnen maken van elkaars sterktes.” Dat bijvoorbeeld Cubiss-Bisc per januari samen verder gaan als Delijn noemt hij een goede stap.

Raeymaekers legt ook een vraag terug. “Ik ben benieuwd hoe Cubiss-Bisc zelf tegenover de toekomstbestendige bibliotheek staat. Het geeft aan kwaliteitsvol werk te willen, maar wat betekent dat en veranderen die kwaliteitsnormen gaandeweg? Het zou interessant zijn om daar samen eens voor te gaan zitten.”